Na posiedzeniu Sejmu

Z ogromną satysfakcją i wdzięcznością wysłuchałam krótkiego, ale konkretnego sejmowego wystąpienia lubelskiego posła Pana Jana Łopaty. Pytanie , które padło z mównicy sejmowej daje nadzieję,ze może zmiany systemowe w polityce społecznej będą miały miejsce. Być może za tym pójdzie interpelacja poselska. Znając Pana Posła i jego zaangażowanie w sprawy społeczne (także) jestem przekonana,że tak będzie. Wiele osób z niepełnosprawnością na takie zmiany czeka. Są one niezbędne.
A.D.
Wypowiedzi na posiedzeniach Sejmu
Posiedzenie nr 38 w dniu 18-04-2013 (2. dzień obrad)

13 punkt porządku dziennego:

Poseł Jan Łopata:
Bardzo dziękuję.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowny Panie Ministrze! W miniony poniedziałek odbyła się w lubelskim studiu telewizyjnym konferencja o tematyce bardzo podobnej do tematyki, o której dyskutujemy. W tym miejscu serdeczne podziękowania dla organizatorki pani redaktor Ani Dąbrowskiej, ale i dla pana ministra Władysława Kosiniaka-Kamysza, który wziął czynny udział w tej konferencji. Z tej konferencji wynikają też pewne wnioski, są tam petycje. I o jeden z takich wniosków chciałbym zapytać. Otóż w chwili obecnej wedle standardów orzekania, określonych w rozporządzeniu ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej – takie ministerstwo wtedy było – z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, nie ma mierzalnych, standaryzowanych, obiektywnych skal oceny funkcjonowania poddawanych orzekaniu osób. Ocena ograniczeń w ich funkcjonowaniu, o ile w ogóle ma miejsce, jest dokonywana w sposób uznaniowy – tak myślę. Z upośledzeniem funkcji narządów i struktur ciała nie musi się wiązać ograniczenie aktywności i uczestniczenia w życiu społecznym. Aktualna choroba lub jej przebycie nie są równoznaczne z niepełnosprawnością. W konsekwencji wadliwego orzekania o niepełnosprawności wiele osób, które trudno określić jako niepełnosprawne z punktu widzenia konwencji ONZ ratyfikowanej przez Polskę, otrzymuje uprawnienia i ulgi. Do wynagrodzeń osób z takimi orzeczeniami pracodawcy w Polsce otrzymują przecież wielomiliardowe dofinansowanie z PEFRON oraz korzystają z tego tytułu z innych przywilejów. Przy tym zawarta w konwencji definicja niepełnosprawności bezwzględnie wymusza zmiany w polskim systemie prawnym. I pytanie wprost: Czy w resorcie trwają prace nad zmianą rozporządzenia, nad dostosowaniem tych standardów do konwencji? Dziękuję bardzo.

Konieczne zmiany w polityce społecznej -Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnością.

Te propozycje zmian  systemowych w polityce społecznej otrzyma 15 kwietnia podczas konferencji nt. sytuacji osób z niepełnosprawnością Minister Pracy i Polityki Społecznej Pan Władysław Kosiniak-Kamysz. Konferencja -Studio TVP Lublin godz. 11.oo -dnia 15 .04.2013r.

Maria Król

Stowarzyszenie „Krok za Krokiem” w Zamościu.

Niektóre kierunki koniecznych zmian w polityce społecznej wynikające z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Na zasadzie równości z innymi osobami

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych potwierdza powszechność, niepodzielność, współzależność i powiązanie ze sobą wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności oraz potrzebę zagwarantowania osobom niepełnosprawnym pełnego z nich korzystania, bez dyskryminacji. Mimo, że w Konstytucji RP znajduje się zakaz dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny, to dopiero definicja „dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność” zawarta
w Konwencji jasno wyjaśnia, co stanowi przejaw dyskryminacji. Dokument wymienia niepełnosprawne kobiety i dziewczęta jako osoby szczególnie narażone na wieloaspektową dyskryminację (Art.6) oraz zawiera zobowiązanie zapewnienia dzieciom niepełnosprawnym korzystania z wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności, na zasadzie równości
z innymi dziećmi (Art.7).

Urzeczywistnienie zasady równego traktowania osób niepełnosprawnych we wszystkich dziedzinach życia jest  ogromnym  wyzwaniem dla polityki społecznej w Polsce. Władze publiczne nie tylko same są zobowiązane do powstrzymywania się od angażowania
w jakiekolwiek  działania i praktyki niezgodne z Konwencją, ale przede wszystkim są zobowiązane do podejmowania wszelkich odpowiednich działań w celu wyeliminowania dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność przez jakąkolwiek osobę, organizację lub prywatne przedsiębiorstwo (Art.4). Zasada równego traktowania jest powiązana z prawem osób niepełnosprawnych do uczestniczenia w głównym nurcie życia społecznego, niezbędne więc staje się włączanie kwestii niepełnosprawności do odpowiednich strategii zrównoważonego rozwoju, jako ich integralnej części.

Społeczna odpowiedzialność za modyfikację środowiska

Konwencja uznaje, że niepełnosprawność jest skutkiem interakcji między osobami
z dysfunkcjami a barierami środowiska, w tym będącymi wynikiem postaw ludzkich, które utrudniają tym osobom pełny i skuteczny udział w życiu społeczeństwa, na zasadzie równości z innymi osobami. W tym ujęciu „niepełnosprawność” jest nie tyle kwestią biologiczną, co kwestią społeczno-polityczną. „Na całym społeczeństwie spoczywa zbiorowa odpowiedzialność za dokonanie modyfikacji środowiska koniecznej dla pełnego uczestniczenia ludzi niepełnosprawnych we wszystkich dziedzinach życia społecznego” (ICF, WHO, 2001).

Modyfikacja środowiska ma doprowadzić do zapewnienia osobom niepełnosprawnym, na zasadzie równości z innymi osobami, dostępu do środowiska fizycznego, środków transportu, informacji i komunikacji, w tym technologii i systemów informacyjno-komunikacyjnych,
a także do innych urządzeń i usług, powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich (Art.9). Dostępność jest warunkiem wstępnym uczestniczenia w życiu społecznym i gospodarczym. Z kontroli NIK
w województwie podlaskim wynika, ze około 90% budynków użyteczności publicznej jest niedostępnych dla osób niepełnosprawnych. Niestety, Podlaskie nie jest w Polsce wyjątkiem.

Równie ważne jest podnoszenie świadomości społecznej. Ratyfikując Konwencję, Polska zobowiązała  się podjąć natychmiastowe, skuteczne i odpowiednie działania w celu

podniesienia świadomości społeczeństwa, w tym na poziomie rodziny, w sprawach dotyczących osób niepełnosprawnych, a także podjąć działania na rzecz wzmocnienia poszanowania praw
i godności osób niepełnosprawnych, zwalczania stereotypów, uprzedzeń i szkodliwych praktyk wobec osób niepełnosprawnych, w tym związanych z płcią i wiekiem, we wszystkich dziedzinach życia, promowania wiedzy o zdolnościach i wkładzie osób niepełnosprawnych (Art.8).

Warunki dla samodzielności i niezależności

Konwencja uznaje znaczenie dla osób niepełnosprawnych ich indywidualnej samodzielności i niezależności, w tym wolności dokonywania wyborów. Jednoznacznie potwierdza, że osoby

niepełnosprawne powinny mieć możliwość aktywnego udziału w procesie podejmowania decyzji w zakresie polityki i programów, w tym dotyczących ich bezpośrednio.

Przy tworzeniu i wdrażaniu ustawodawstwa i polityki celem wprowadzenia w życie Konwencji, a także w toku podejmowania decyzji w zakresie spraw związanych z osobami niepełnosprawnymi, Polska przyjęła zobowiązanie, że władze będą ściśle konsultować się z osobami niepełnosprawnymi, a także angażować te osoby, w tym niepełnosprawne dzieci, w te procesy, za pośrednictwem reprezentujących je organizacji (Art.4).

Jest to szczególnie trudne zadanie  nie tylko dla władz publicznych przyzwyczajonych do „pozakonsultacyjnego”, arbitralnego podejmowania decyzji dotyczących osób niepełnosprawnych jako raczej  „obiektów pomocy charytatywnej, społecznej czy medycznej” niż partycypujących w decyzjach obywateli, jak i samych osób niepełnosprawnych
i reprezentujących organizacji, często dotychczas  niezbyt aktywnych w życiu obywatelskim, bo skupionych na zapewnieniu dostępu osób niepełnosprawnych do podstawowych usług zdrowotnych, edukacyjnych i socjalnych.

Jeszcze trudniejsza w obecnej „zinstytucjonalizowanej” opiece społecznej jest realizacja prawa osób niepełnosprawnych do życia w społeczeństwie wraz z prawem dokonywania wyborów, na równi z innymi osobami dotyczących miejsca zamieszkania i podjęcia decyzji co do tego, gdzie i z kim będą mieszkać,  a także, że nie będą zobowiązywane do mieszkania
w szczególnych warunkach (Art.19).

Bardzo odległym w czasie wydaje się być udostępnienie osobom niepełnosprawnym
w Polsce adekwatnego szerokiego zakresu usług świadczonych w domu, w miejscu zamieszkania i innych usług wsparcia świadczonych w ramach społeczności lokalnej, w tym do pomocy osobistej niezbędnej do życia w społeczności i integracji społecznej, która także pozwoli na zapobieganie izolacji i segregacji społecznej (Art.19).

W stosunku do osób z najcięższymi dysfunkcjami, które z powodu poważnego
i ogólnego obniżenia sprawności wymagają wysokiego poziomu wsparcia
rekomendowane jest zwiększenie dostępności do odpowiednich i należytej jakości usług, odpowiadających potrzebom ich i ich rodzin, w celu jak największego ułatwienia im uczestnictwa w życiu społecznym, w mniejszym stopniu zaś powielanie wobec nich standardowych usług świadczonym osobom niepełnosprawnym. Usługi wobec tej grupy osób (mieszkających
w Polsce przeważnie w placówkach opieki) powinny być świadczone
w środowisku lokalnym –  możliwie bez odchodzenia od modelu usług w ramach wspólnoty

lokalnej i z równym dostępem do głównego nurtu działań. Konieczny jest rozwój
i promowanie polityki mieszkaniowej udostępniającej osobom niepełnosprawnym odpowiednie mieszkania w społeczności lokalnej  z poszanowaniem prawa osób niepełnosprawnych do dokonywania samodzielnego wyboru sposobu życia
i miejsca zamieszkania (odejście od opieki instytucjonalnej na rzecz mieszkania
w społeczności lokalnej) oraz rozwój systemów usług umożliwiających osobom niepełnosprawnym korzystanie  z asystentów osobistych, w tym zatrudnianie wybranych przez siebie asystentów.

Przeciw ubóstwu i wykluczeniu społecznemu

Konwencja stwierdza, że większość osób niepełnosprawnych żyje w warunkach ubóstwa
i uznaje w związku z tym za pilną potrzebę zajęcie się problemem neg
atywnego wpływu ubóstwa na osoby niepełnosprawne.

Ratyfikując Konwencję Polska jest zobowiązana zapewnić odpowiednie warunki życia
i ochronę socjalną bez dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność, w szczególności niepełnosprawnym kobietom i dziewczętom oraz niepełnosprawnym osobom w starszym wieku. Osoby niepełnosprawne i ich rodziny, żyjące w ubóstwie,  winny mieć zagwarantowany dostęp do pomocy państwa w pokrywaniu wydatków związanych
z niepełnosprawnością, w tym wydatków na odpowiednie szkolenia, poradnictwo, pomoc finansową i tymczasową opiekę dającą wytchnienie stałym opiekunom oraz dostęp do programów mieszkań komunalnych (Art.28). Czy aktualnie obowiązujące w Polsce kwoty zasiłku pielęgnacyjnego i renty socjalnej spełniają kryteria „odpowiedniego” dla osób niepełnosprawnych  zabezpieczenia socjalnego?

Wszechstronna rehabilitacja

Prezentując multidyscyplinarne podejście do niepełnosprawności w oparciu o model biopsychospołeczny zawarty w definicji niepełnosprawności, Konwencja wskazuje na

konieczność współpracy międzysektorowej i zobowiązanie do zorganizowania, wzmocnienia i rozwinięcia  usług i programów w zakresie wszechstronnej rehabilitacji, w szczególności
w obszarze zdrowia, zatrudnienia, edukacji i usług socjalnych. To zintegrowane, ponadresortowe podejście oraz konieczność skoordynowanego zarządzania sprawami

rehabilitacji osób niepełnosprawnych może być dla Polski największym wyzwaniem. Wymusza to również zmianę sposobu kształcenia specjalistów i personelu pracujących
w usługach rehabilitacji, zwraca uwagę na konieczność rozwoju kształcenia specjalistów wspierających   osoby niepełnosprawne w procesie adaptacji psychospołecznej (psycholodzy rehabilitacji) i  adaptacji środowiska do potrzeb osób z niepełnosprawnością (ergoterapeuci, specjaliści alternatywnej komunikacji, itp.), rozszerzenie programów kształcenia
o zagadnienia społeczne, etyczne, znajomość urządzeń i technologii wspomagających, zaprojektowanych dla osób niepełnosprawnych, itp.

Konieczne jest wprowadzenie na wszystkich kierunkach kształcenia wiedzy o zasadach udostępniania osobom z niepełnosprawnością środowiska fizycznego, społecznego, gospodarczego i kulturalnego, usług opieki zdrowotnej i edukacji oraz  informacji i środków komunikacji, aby  umożliwić osobom z niepełnosprawnością pełne korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na równi z innymi obywatelami.

Zbieranie i analiza informacji z obszaru niepełnosprawności

Gromadzenie danych z wielowymiarowego obszaru niepełnosprawności jest warunkiem koniecznym dobrego rządzenia. Polska zobowiązała się zbierać odpowiednie informacje, w tym dane statystyczne i wyniki badań, które umożliwią kształtowanie i realizowanie polityki służącej wykonywaniu Konwencji, a szczególnie  rozpoznawanie i likwidowanie barier, które napotykają osoby niepełnosprawne przy korzystaniu z ich praw.

Szczególnie użytecznym w tym zakresie narzędziem mogłaby być Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). ICF mogłaby być  użyteczna również w procesie orzekania o niepełnosprawności/stopniu niepełnosprawności poprzez określenie na jej podstawie algorytmów kwalifikacji pozwalających na otrzymanie świadczeń socjalnych, uprawnień, ulg, rent. W chwili obecnej tzw. standardy orzekania zawarte w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki,  Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności nie zawierają mierzalnych, standaryzowanych, obiektywnych skal oceny funkcjonowania poddawanych orzekaniu osób. Ocena ograniczenia w ich funkcjonowaniu – o ile w ogóle ma miejsce  – jest określana w sposób uznaniowy. Poddawanie ocenie przez zespoły ds. orzekania prawie

wyłącznie dokumentacji medycznej i  formowanie diagnozy w biologicznym obszarze stwierdzonych upośledzonych funkcji i struktur ciała nie stanowi orzekania
o niepełnosprawności. Z upośledzeniem funkcji narządów  i struktur ciała nie musi się wiązać ograniczenie aktywności i uczestniczenia w życiu społecznym. Aktualna choroba lub jej przebycie nie jest równoznaczne z niepełnosprawnością. W konsekwencji wadliwego orzekania o niepełnosprawności wiele osób, które trudno określić jako niepełnosprawne
z punktu widzenia  ICF i Konwencji, otrzymuje  uprawnienia i ulgi. Do wynagrodzeń osób
z takimi orzeczeniami pracodawcy w Polsce  otrzymują wielomiliardowe dofinansowanie
z PFRON oraz z tego tytułu korzystają z innych przywilejów.   Zawarta w Konwencji definicja niepełnosprawności bezwzględnie wymusza zmiany w polskim systemie orzecznictwa.

I od tego należałoby zacząć zmiany w polityce społecznej, gdyż  orzecznictwo
o niepełnosprawności zgodne z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych, uwzględniające ICF jako ramy standaryzacji, stanowi fundament sprawiedliwej i racjonalnej polityki społecznej.